Nieważny kredyt euro Alior Banku z 2010 r. - wygrywamy w Sądzie Okręgowym w Legnicy!

Sąd ustalił, że w 2010 r. kredytobiorcy poszukiwali finansowania pozwalającego skonsolidować ich wcześniejsze zobowiązania w innych bankach. Podczas rozmów w banku nie zaproponowano im kredytu w złotych, ponieważ - jak stwierdził przedstawiciel banku - nie mieli zdolności kredytowej w walucie polskiej; zarekomendowano kredyt indeksowany do euro. Nie przedstawiono przy tym symulacji obrazującej wpływ istotnej zmiany kursu na wysokość rat i całego salda zadłużenia w perspektywie kilkudziesięciu lat, nie wyjaśniono mechanizmu spreadu ani zasad tworzenia tabeli kursowej. Kredytobiorców zapewniano natomiast o stabilności kursu waluty, co przekonało ich do zawarcia umowy.

Umowę zawarto w 2010 r. na wzorcu przygotowanym przez bank, na okres 360 miesięcy, z przeznaczeniem na spłatę zobowiązań w innych bankach. Sąd ocenił ją jako umowę adhezyjną - kredytobiorcy mogli ją przyjąć w całości albo odrzucić, bez realnego wpływu na postanowienia dotyczące indeksacji. Kwotę kredytu indeksowano do euro, a wypłata nastąpiła w złotych, po kursie kupna ogłoszonym przez bank, a raty przeliczano według kursu sprzedaży z dnia wpłaty. Kredyt wypłacono w transzach, a kredytobiorcy spłacali go ze wspólnego majątku małżeńskiego. Reklamacja skierowana do banku nie została uwzględniona.

Za najistotniejszy powód uznania postanowień indeksacyjnych za niedozwolone w rozumieniu art. 385¹ k.c. sąd wprost wskazał przerzucenie na kredytobiorców całego ryzyka kursowego. Bank, jako profesjonalista, nie ponosił tego ryzyka w żadnym zakresie i nie zaproponował kredytobiorcom jakiegokolwiek zabezpieczenia przed drastycznym wzrostem kursu, choć powinien był taki scenariusz przewidzieć. Sąd podkreślił, że „uspokajające” informacje o kursie euro nie przedstawiały rzeczywistej skali ryzyka. Kredytobiorcom nie wyjaśniono w sposób wyraźny, jakie skutki może wywołać silne osłabienie złotego w perspektywie wieloletniej umowy. Sąd powołał się w tym zakresie na wyrok Sądu Najwyższego z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22. Podpisane we wniosku kredytowym oświadczenie o świadomości ryzyka nie zmieniło tej oceny.

Drugą grupę zakwestionowanych postanowień stanowiły klauzule przeliczeniowe: wypłata według kursu kupna i spłata rat według kursu sprzedaży z tabeli banku. Sąd ustalił, że umowa ani regulamin nie wskazywały żadnych obiektywnych mierników ustalania tych kursów, a kredytobiorcy nie mieli możliwości ich weryfikacji. Sąd nie podzielił twierdzenia banku, że kursy nie były ustalane dowolnie. Uznał, że postanowienia opisujące sposób ich tworzenia pozostawiały bankowi jednostronny wpływ na kurs oraz wysokość spreadu, bez wskazania precyzyjnych zasad jego zmiany. Dodatkowo bank uzyskiwał nieokreślony w umowie zysk z różnicy kursów kupna i sprzedaży, choć między stronami nie dochodziło do faktycznej wymiany waluty.

Sąd przyjął, że sama konstrukcja kredytu powiązanego z walutą obcą nie była w dacie zawarcia umowy zakazana - bronionej przez bank dopuszczalności tej konstrukcji co do zasady nie podważył, powołując orzecznictwo Sądu Najwyższego. Uznał jednak, że skoro kredyt wypłacono i spłacano w złotych, był to kredyt złotowy jedynie indeksowany do euro, a przyjęte rozwiązanie pozostawało w sprzeczności z art. 69 ustawy Prawo bankowe w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia umowy oraz z zasadami współżycia społecznego. Ciężar wykazania, że postanowienia uzgodniono indywidualnie i że obowiązek informacyjny został wypełniony, obciążał bank - i temu obowiązkowi bank, w ocenie sądu, nie sprostał. Ustalenia oparto na treści umowy, dokumentach kredytowych, zaświadczeniach banku oraz zeznaniach kredytobiorców.

Wbrew stanowisku banku o możliwości dalszego obowiązywania umowy sąd wskazał, że utrzymanie jej w mocy po usunięciu klauzul indeksacyjnych oznaczałoby powstanie umowy o zupełnie innej treści, wbrew woli stron. Sąd nie był też uprawniony do zastąpienia wadliwych postanowień przepisem dyspozytywnym, zwyczajem czy zasadami słuszności, co potwierdza orzecznictwo TSUE (wyrok z 3 października 2019 r., C-260/18, oraz wyrok z 8 września 2022 r., C-80/21 do C-82/21). Znaczenia nie miała również tzw. ustawa antyspreadowa z 2011 r., która weszła w życie po zawarciu umowy i nie działała wstecz. Interes prawny kredytobiorców w żądaniu ustalenia sąd uznał za oczywisty - umowa zawarta na wiele lat była nadal wykonywana, a bez orzeczenia sądu bank mógłby dochodzić kolejnych rat. Świadczenia spełnione przez obie strony sąd zakwalifikował jako nienależne w rozumieniu art. 410 § 2 k.c. Kosztami procesu w całości obciążono bank jako stronę przegrywającą.