Sąd Okręgowy w Zielonej Górze - wyrok w sprawie I C 1712/24

Sąd ustalił, że kredytobiorczyni poszukiwała finansowania na cele mieszkaniowe i zgłosiła się do oddziału banku poleconego jej przez rodzinę, bez korzystania z doradztwa i bez porównywania ofert innych banków. Zamierzała zaciągnąć kredyt w złotych, ale nie miała w tej walucie zdolności kredytowej, więc pracownik banku zaproponował jej kredyt powiązany z CHF, zapewniając o stabilności tej waluty. Umowa powstała na standardowym wzorcu i nie podlegała negocjacjom, a jej integralną częścią był regulamin. Kredytobiorczyni podpisała oświadczenia o świadomości ryzyka kursowego, jednak - jak przyjął sąd - nie miała świadomości, że wzrost kursu przełoży się także na wzrost salda zadłużenia. Kredyt wypłacono w złotych w transzach, a raty spłacane były w złotych po przeliczeniu według tabeli banku. W nabytym lokalu kredytobiorczyni mieszka do dziś i nigdy nie prowadziła działalności gospodarczej, co przesądziło o tym, że posiada status konsumenta (choć bank to kwestionował).

Sąd oparł ustalenia na dokumentach, których żadna ze stron nie podważała, oraz na zeznaniach kredytobiorczyni, uznanych przez sąd za spontaniczne i logiczne. Dowód z zeznań świadka zgłoszonego przez bank sąd pominął na podstawie art. 235² § 1 pkt 3 i 5 k.p.c. - świadek nie uczestniczył w zawieraniu tej umowy, a samo obowiązywanie w banku ogólnych procedur, o których miał zeznawać świadek, nie dowodzi, że zostały one w tym przypadku dochowane.

Punktem ciężkości uzasadnienia była klauzula ryzyka kursowego. Sąd uznał ją za sformułowaną niejednoznacznie: mechanizm indeksacji został rozczłonkowany i przemieszany z postanowieniami o tabelach kursowych, a bank nie wykazał, by wyjaśnił kredytobiorczyni jego działanie. Informacja sprowadziła się do zapewnień o stabilności CHF; nie padło stwierdzenie o nieograniczonym charakterze ryzyka ani przykładowe wartości raty i salda przy silnej deprecjacji złotego. Podpisane oświadczenia o świadomości ryzyka sąd ocenił jako standardowy element procedury kredytowej, bez którego kredytu nie udzielano - nie dowodzą one, że kwestie te rzetelnie omówiono i że zostały zrozumiane. Bank twierdził, że obowiązek informacyjny wypełnił i że działał zgodnie z Rekomendacją S; sąd wskazał, że dochowanie formalnego standardu rekomendacji nie wyklucza oceny, iż konsument nie otrzymał należytej informacji, a działania banku były z nią spójne jedynie pozornie. W efekcie kredytobiorczyni, nieosiągająca dochodów w CHF, została obciążona nielimitowanym ryzykiem kursowym bez realnej świadomości jego skali - co sąd uznał za sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszające jej interesy w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c.

Niezależnie od tego sąd za niedozwolone uznał również klauzule przeliczeniowe. Ani umowa, ani regulamin nie określały, jak powstaje kurs z tabeli banku - wypłata następowała według kursu kupna, a raty i wcześniejsza spłata według kursu sprzedaży, przy braku jakichkolwiek obiektywnych i weryfikowalnych kryteriów. Bank twierdził, że kursów nie ustalał dowolnie, bo miały charakter rynkowy i podlegały uwarunkowaniom nadzorczym. W ocenie sądu były to jednak czynniki niezależne od kredytobiorczyni, a granice swobody banku nie zostały w umowie opisane, więc konsument nie mógł oszacować nawet ich minimalnego i maksymalnego zakresu. Bez znaczenia pozostawało, czy bank z tej swobody faktycznie korzystał w sposób nadmierny.

Samą konstrukcję kredytu indeksowanego sąd uznał za dopuszczalną w świetle art. 69 Prawa bankowego i art. 353¹ k.c., jednak wobec abuzywności zakwestionowanych postanowień umowa nie mogła obowiązywać dalej. Sąd odrzucił forsowaną przez bank możliwość jej utrzymania: art. 358 § 2 k.c. nie obowiązywał w dacie zawarcia umowy i nie ma charakteru dyspozytywnego w rozumieniu wyroku TSUE w sprawie C-260/18, luki nie da się wypełnić art. 41 prawa wekslowego, zwyczajem ani art. 56 i art. 65 k.c., a tzw. ustawa antyspreadowa z 2011 r. nie usunęła abuzywności postanowień ocenianych na dzień zawarcia umowy. Sąd nie podzielił poglądu o zastąpieniu kursu bankowego kursem średnim NBP, powołując się na uchwałę Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22. Wobec konsekwentnego stanowiska kredytobiorczyni, która nie godziła się na utrzymanie umowy, jej bezskuteczność stała się trwała. Zarzutu braku interesu prawnego sąd nie uwzględnił, wskazując na potrzebę usunięcia niepewności co do dalszych rozliczeń oraz na fakt, że wyrok ustalający jest niezbędny do wykreślenia hipoteki zabezpieczającej kredyt. Kosztami procesu sąd obciążył bank, jako stronę przegrywającą proces.