Sąd Okręgowy w Legnicy - wyrok w sprawie I C 981/25

Sąd ustalił, że kredytobiorcy wystąpili o kredyt na cele mieszkaniowe - sfinansowanie budowy domu oraz spłatę wcześniejszego zobowiązania - w złotych, indeksowany kursem euro, z okresem spłaty rozłożonym na trzydzieści lat. Przy wyborze oferty korzystali z pomocy pośrednika, który przedstawił im warianty złotowe i powiązane z walutą obcą, wskazując ten drugi jako korzystniejszy z uwagi na niższą ratę. Kredytobiorcy oczekiwali środków w złotych i nie mieli wiedzy o roli, jaką w umowie odgrywa waluta obca. Zostali poinformowani, że kursy mogą się zmieniać, byli jednak zapewniani o stabilności euro, a przedstawiona symulacja nie obrazowała realnej skali zagrożenia. Nie wiedzieli, w jaki sposób bank tworzy tabelę kursową.

Umowa stanowiła gotowy wzorzec, którego postanowienia nie podlegały negocjacjom - kredytobiorcy mogli ją wyłącznie podpisać albo zrezygnować z kredytu. Przy zawieraniu umowy podpisali oświadczenia o zapoznaniu się z ryzykiem kursowym i zmiennej stopy procentowej. Kredyt wypłacono w transzach w złotych, przeliczonych na euro po kursie kupna banku. Umowa przewidywała spłatę rat w złotych po kursie sprzedaży z tabeli banku. Z danych o spłatach wynika jednak, że kredytobiorcy dokonywali płatności zarówno w złotych, jak i bezpośrednio w euro. W chwili zawarcia umowy kredytobiorcy nie prowadzili działalności gospodarczej, a nieruchomość służy im do dziś wyłącznie celom mieszkaniowym. Sąd oparł ustalenia na dokumentach oraz na uznanych za wiarygodne zeznaniach kredytobiorców, pominął natomiast dowód z zeznań świadków zgłoszonych przez bank - osoby te nie uczestniczyły bezpośrednio w zawieraniu umowy, która została podpisana u pośrednika. Pisma instytucji i organizacji branżowych sąd potraktował jako argumentację prawną, a nie dowód faktów.

Za niedozwolone sąd uznał zarówno klauzule przeliczeniowe, jak i klauzulę ryzyka kursowego. Klauzule przeliczeniowe - w tym postanowienia o przeliczeniu wypłaty po kursie kupna i spłaty po kursie sprzedaży oraz postanowienie definiujące tabelę kursową - odsyłały do kursów ustalanych przez bank „zgodnie z zasadami ustalania kursów walut w banku”, bez wskazania obiektywnych i weryfikowalnych kryteriów. Bank mógł więc dwukrotnie wpływać na wysokość świadczeń: przy wypłacie i przy każdej racie. Sąd podkreślił, że bez znaczenia jest to, jak bank faktycznie korzystał z tego uprawnienia i czy kursy odbiegały od rynkowych - istotna jest sama możliwość jednostronnego kształtowania zobowiązania. Brak określenia wysokości świadczenia kredytobiorców przesądził przy tym o sprzeczności umowy z art. 353¹ k.c. i art. 69 Prawa bankowego, a postanowienia te sąd ocenił jako sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszające interesy konsumentów w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c., z oceną dokonywaną według stanu z chwili zawarcia umowy (art. 385² k.c.).

Jednocześnie sąd uznał, że konstrukcja umowy przerzuciła na kredytobiorców całe ryzyko kursowe, którego skala przy zobowiązaniu długoterminowym jest szczególnie duża. Ryzyko to nie obciążało stron w równym stopniu: bank, dysponujący profesjonalnym zapleczem analitycznym, był w stanie ocenić realne tendencje kursowe, czego nie można wymagać od konsumenta. Bank twierdził, że obowiązek informacyjny wypełnił rzetelnie przed zawarciem umowy; sąd tego stanowiska nie podzielił, wskazując, że nie wystarczy zamieszczenie wzmianki o ryzyku w dokumencie i odebranie podpisanego oświadczenia. Informacja powinna była unaocznić kredytobiorcom, że efektem umowy może być obowiązek zwrotu kwoty wielokrotnie wyższej od otrzymanej mimo regularnych spłat, a dowodu przekazania takiej informacji w sprawie zabrakło. Sąd odwołał się tu do wyroku Sądu Najwyższego z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18.

Sąd nie podzielił stanowiska banku, że kredyt miał charakter walutowy - kredyt wypłacono w złotych, a jego powiązanie z euro wynikało z zakwestionowanych postanowień indeksacyjnych. Odrzucił też argumentację zmierzającą do utrzymania umowy w mocy. Nie jest dopuszczalne usunięcie samego odesłania do tabel banku z pozostawieniem odniesienia do kursu średniego NBP - prowadziłoby to do zmiany istoty warunku i zniweczenia odstraszającego celu dyrektywy 93/13 (wyroki TSUE C-70/17 i C-179/17 oraz C-19/20). Wykluczone jest również uzupełnienie luki kursem średnim NBP na podstawie art. 358 § 2 k.c. czy zwyczaju z art. 56 k.c., a art. 385¹ § 2 k.c. wyłącza stosowanie art. 58 § 3 k.c. (wyroki SN: II CSK 483/18, II CSKP 459/22, II CSKP 975/22, II CSKP 550/22). Ustawa antyspreadowa z 2011 r. dała jedynie możliwość spłaty bezpośrednio w walucie, nie usuwając skutków abuzywności. Po wyeliminowaniu mechanizmu indeksacji nie sposób ustalić kwoty zobowiązania, znika też ryzyko kursowe stanowiące element głównego przedmiotu umowy, co zgodnie z wyrokiem TSUE C-260/18 przemawia za tym, że umowa nie może dalej obowiązywać. Kredytobiorcy, pouczeni o skutkach nieważności, podtrzymali żądanie.

Sąd potwierdził wreszcie interes prawny w żądaniu ustalenia na podstawie art. 189 k.p.c. - wyrok zasądzający dotyczyłby wyłącznie rat już zapłaconych, natomiast dopiero ustalenie nieistnienia stosunku prawnego usuwa niepewność co do dalszych obowiązków stron i zabezpieczeń umowy na przyszłość. Koszty procesu obciążyły w całości bank jako stronę przegrywającą.