Sąd Okręgowy w Zielonej Górze - wyrok w sprawie I C 1135/24

Sąd ustalił, że w 2006 r. kredytobiorcy poszukiwali finansowania budowy domu na własne cele mieszkaniowe. Byli zainteresowani kredytem w złotych, jednak w placówce banku przedstawiono im od razu ofertę kredytu powiązanego z CHF jako rzekomo najkorzystniejszą, z zapewnieniem o stabilności szwajcarskiej waluty i jedynie niewielkich wahaniach kursu. Kredytobiorcom nie wyjaśniono istoty indeksacji ani roli waluty obcej w umowie, nie przedstawiono im symulacji obrazujących wpływ wzrostu kursu na ratę i saldo, nie pokazano danych historycznych z dłuższego okresu ani nie zaproponowano żadnego zabezpieczenia przed silnym wzrostem kursu. Nie poinformowano ich również o stosowaniu dwóch różnych kursów oraz o sposobie ich ustalania.

Umowę zawarto w 2006 r.; kwota kredytu została wyrażona w złotych i nominowana do CHF. Wzorzec umowy przygotował bank, a jego treść nie podlegała negocjacjom i została przedstawiona bezpośrednio przed podpisaniem. Kredytobiorcy pozostawali wówczas we wspólności majątkowej i nie prowadzili działalności gospodarczej - sąd potwierdził ich status konsumentów. Kredyt wypłacono w transzach w złotych i był spłacany w złotych; nieruchomość do dziś służy celom mieszkaniowym. W 2024 r. kredytobiorcy skierowali do banku reklamację z wezwaniem do zapłaty, której bank nie uwzględnił.

Sąd w pierwszej kolejności uznał za niedozwoloną klauzulę ryzyka kursowego. Wskazał, że dotyczy ona świadczenia głównego, lecz nie została sformułowana jednoznacznie, a bank nie wypełnił obowiązku informacyjnego: nie uprzedził kredytobiorców, że ryzyko kursowe jest nieograniczone i w całości spoczywa na nich, nie przedstawił symulacji wzrostu raty i salda ani analizy kursu w okresie porównywalnym z okresem kredytowania. Zapewnienia o stabilności franka sąd ocenił jako umniejszenie skali ryzyka i dezinformację. Podkreślił, że standardowe oświadczenia o świadomości ryzyka nie zastępują rzetelnej informacji, a powoływanie się na Rekomendację S nie zwalnia banku z odpowiedzialności - tym bardziej, że umowę zawarto przed upływem terminu wyznaczonego bankom na jej wdrożenie. Obciążenie konsumentów nielimitowanym ryzykiem bez ich realnej świadomości sąd uznał za sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszające ich interesy.

Za niedozwolone sąd uznał również klauzule przeliczeniowe. Bank stosował przy wypłacie kurs kupna ustalany dowolnie, który nie miał oparcia w obiektywnych, weryfikowalnych kryteriach. To na jego podstawie ustalono saldo i wysokość rat, o których kredytobiorcy dowiedzieli się dopiero z harmonogramu. Późniejsze odniesienie do kursu NBP przy spłacie rat w złotych polskich sąd potraktował jako czynność techniczną, która nie usuwa dowolności na etapie ustalania zobowiązania. Sąd nie podzielił argumentu banku, że kursy miały charakter rynkowy lub były ograniczone działaniami nadzoru - były to czynniki niezależne od kredytobiorców i nieopisane w umowie jako granice swobody banku. Bez znaczenia pozostawało też, w jaki sposób bank faktycznie korzystał z tej swobody.

Sąd uznał, że umowa nie może obowiązywać bez zakwestionowanych postanowień. Nie ma przepisu dyspozytywnego pozwalającego uzupełnić lukę. Sąd wykluczył sięgnięcie do art. 69 ust. 3 Prawa bankowego, art. 65 k.c., art. 358 § 2 k.c., prawa wekslowego, zwyczaju i zasad współżycia społecznego, a także zastąpienie stawki LIBOR stawką WIBOR. Wskazał również, że ustawa antyspreadowa z 2011 r. nie usuwa abuzywności ocenianej na dzień zawarcia umowy. Za bezzasadny uznał zarzut braku interesu prawnego: tylko wyrok ustalający usuwa niepewność co do przyszłych rat i umożliwia uwolnienie się od hipoteki. Odrzucił też zarzut nadużycia prawa podmiotowego, wskazując, że kredytobiorcy jedynie realizują swoje uprawnienia, a na nadużycie nie może powoływać się przedsiębiorca, który sam zastrzegł we wzorcu nieuczciwe postanowienia. Sama konstrukcja kredytu indeksowanego została przy tym uznana za dopuszczalną - o wyniku sprawy przesądziła treść konkretnych postanowień.

Dowody z dokumentów sąd uznał za wiarygodne, a zeznania kredytobiorców za spontaniczne, logiczne i spójne. Wniosek banku o przesłuchanie świadka został pominięty na podstawie art. 235² § 1 pkt 5 k.p.c. wobec niemożności doręczenia wezwania i konieczności przeciwdziałania przewlekłości postępowania.