Nieważna umowa BPH z 2005 r. - wygrywamy w Sądzie Rejonowym w Lesznie!

Sąd ustalił, że kredytobiorcy zawarli w 2005 r. umowę kredytu hipotecznego na cele mieszkaniowe - zakup i remont lokalu mieszkalnego, który służył zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych rodziny. Kwota kredytu została wyrażona we frankach szwajcarskich, jednak wypłata nastąpiła w złotych, a raty pobierane były z rachunku złotowego. Przeliczenia następowały według kursu kupna i kursu sprzedaży z tabeli kursów banku.

Z ustaleń sądu wynika, że kredytobiorcy potrzebowali środków w złotych, a ofertę kredytu powiązanego z walutą obcą przedstawiono im jako jedyną dostępną i najkorzystniejszą ze względu na rzekomą stabilność waluty. Kredytobiorcy nigdy nie uzyskiwali dochodów w walucie obcej. Umowę sporządzono na standardowym wzorcu i okazano do podpisu dopiero w dniu jej zawarcia - kredytobiorcy nie mieli realnej możliwości negocjowania jej treści ani nawet świadomości, że taka możliwość istnieje. Kredytobiorcom nie przedstawiono symulacji obrazujących skutki gwałtownego wzrostu kursu ani wykresów historycznych; nie mieli świadomości, że zmiana kursu wpłynie także na wysokość kapitału pozostałego do spłaty.

Ustaleń faktycznych sąd dokonał na podstawie dokumentów oraz przesłuchania kredytobiorców. Zeznania te sąd uznał za spójne, logiczne i wzajemnie korelujące. Wewnętrzne dokumenty i instrukcje banku uznano za nieistotne, ponieważ nie wpływały na sytuację kredytobiorców ani na ocenę treści umowy.

Za niedozwolone sąd uznał przede wszystkim postanowienia wprowadzające ryzyko kursowe, wskazując, że klauzule przeliczeniowe nie stanowią odrębnego warunku, lecz element tego właśnie postanowienia, określającego główny przedmiot umowy. Bank obciążył kredytobiorców niczym nieograniczonym ryzykiem walutowym, nie dochowując należytej staranności informacyjnej - rzetelna informacja powinna obejmować jasne wskazanie, że kurs może wzrosnąć w sposób nieograniczony, wraz z przykładowym przedstawieniem wpływu takiego wzrostu na raty i saldo. Podpisanie oświadczenia zawartego w załączniku do umowy nie zastępuje takiego pouczenia i nie dowodzi świadomości skutków gwałtownej zmiany kursu. Sąd zakwestionował także sam mechanizm przeliczeniowy: umowa nie wskazywała żadnych obiektywnych kryteriów ustalania kursów kupna i sprzedaży, co dawało bankowi jednostronne i uznaniowe uprawnienie do kształtowania wysokości zobowiązania, a mechanizm spreadu pozwalał uzyskiwać nieuzasadnione korzyści kosztem konsumentów. Postanowienia te nie były uzgodnione indywidualnie i nie zostały sformułowane jednoznacznie, a oceny dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, nie zaś sposobu jej wykonywania (art. 385¹ k.c., dyrektywa 93/13/EWG).

Sąd nie zakwestionował samej dopuszczalności konstrukcji kredytu powiązanego z walutą obcą - w tym zakresie podzielił stanowisko banku, uznając, że takie umowy nie były sprzeczne z art. 69 Prawa bankowego ani z zasadą swobody umów. Wadliwa okazała się jednak ta konkretna umowa. Twierdzeniom o walutowym charakterze kredytu sąd przeciwstawił ustalenie, że zarówno wypłata, jak i spłata następowały w złotych. Argument o rynkowym charakterze kursów uznał za nieistotny dla oceny abuzywności, oddalając z tego powodu wniosek o opinię biegłego jako zbędny. Za nieskuteczne uznał także powoływanie się na możliwość utrzymania umowy: ustawa antyspreadowa nie sanowała wcześniejszych wadliwości, a luk po klauzulach abuzywnych nie można wypełnić przepisem dyspozytywnym, w tym art. 358 § 2 k.c., gdyż byłoby to zbyt daleko idącą modyfikacją umowy ratującą pozycję przedsiębiorcy. Skoro bez tych postanowień nie da się odtworzyć praw i obowiązków stron, umowa jest nieważna w całości na podstawie art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 385¹ § 1 k.c. Zapewnienia o korzystności i bezpieczeństwie produktu, przy braku jakichkolwiek mechanizmów ograniczających ryzyko walutowe, sąd ocenił jako nielojalne wobec konsumentów.

Za niezasadny sąd uznał zarzut braku interesu prawnego. Tylko wyrok ustalający usuwa stan niepewności co do dalszego wykonywania umowy i zapobiega kolejnym sporom, skoro rozliczenie świadczeń jest wyłącznie konsekwencją nieważności. Sąd wziął też pod uwagę, że kredytobiorcy spłacili już więcej, niż wynosił udostępniony kapitał, oraz złożyli oświadczenie o świadomości skutków nieważności.