PREDA.info

Kredyty frankowe / Blog

Uchwała SN z 19.10.2023 r. (III CZP 12/23) - braku współuczestnictwa koniecznego wszystkich kredytobiorców

W dniu 19.10.2023 r. Sąd Najwyższy podjął uchwałę o braku współuczestnictwa koniecznego wszystkich kredytobiorców w sprawie przeciwko bankowi o ustalenie nieważności umowy kredytu. Jest to szczególnie ważne rozstrzygnięcie dla kredytobiorców, którzy są po rozwodzie i nie mogą liczyć na współpracę byłego małżonka przy dochodzeniu roszczeń.

Istota współuczestnictwa koniecznego

W pierwszej kolejności Sąd Najwyższy wyjaśnił istotę współuczestnictwa:

„(...) ma miejsce wtedy, gdy po stronie powodowej lub pozwanej musi występować razem kilka podmiotów, albowiem przysługuje im jedna, wspólna, łączna legitymacja procesowa. Nie jest zatem dopuszczalne samodzielne występowanie poszczególnych osób w procesie, ponieważ zachodzi wtedy brak pełnej legitymacji procesowej, prowadzący - w przypadku nieuzupełnienia tego braku i w zależności od strony procesowej, której ten brak dotyczy - do oddalenia powództwa (według niektórych poglądów nauki - odrzucenia pozwu) lub do zawieszenia postępowania, a następnie jego umorzenia (art. 177 § pkt 6 i art. 182 § 1 pkt 1 k.p.c.).

Zatem uznanie, że po jednej ze stron występuje współuczestnictwo konieczne ma znaczący wspływ na losy postępowania, które w takim przypadku może toczyć się wyłącznie przy udziale wszystkich osób, którym przysługuje wspólna legitymacja procesowa (prawo do uczestniczenia w postępowaniu jako jego strona).

Argumenty przemawiające za brakiem współuczestnictwa koniecznego po stronie kredytobiorców

Sąd Najwyższy uzasadniając uchwałę z 19.10.2023 r., poddał analizie dotychczasowe orzecznictwo Sądu Najwyższego wydane m.in. w sprawach dotyczących umowy pożyczki, o ustalenie nieważności umowy darowizny, czy też o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym. 

Sąd Najwyższy zauważył, że w orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, że solidarność zobowiązania nie stwarza współuczestnictwa koniecznego dłużników, ponieważ istota solidarności biernej polega na tym, że każdy z dłużników zobowiązany jest wobec wierzyciela do spełnienia całego świadczenia, tak jakby był jedynym dłużnikiem, a wierzyciel może - według swego wyboru - żądać spełnienia całości lub części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie, od kilku z nich lub od każdego z nich z osobna.

W dalszej kolejności, porównując sytuację współkredytobiorców do sytuacji współwłaścicieli, Sąd Najwyższy wskazał, że w przeciwieństwie do współwłasności, stosunek kredytu jest stosunkiem zobowiązaniowym o charakterze pieniężnym, a przedmiot świadczenia jest podzielny, co w kontekście wcześniejszych rozważań dodatkowo przemawia za uznaniem braku legitymacji koniecznej po stronie powodów-współkredytobiorców.

Sąd Najwyższy zwrócił również uwagę na inną bardzo istotną kwestię:

„Przyjmowanie istnienia pełnej legitymacji czynnej tylko w sytuacji uczestniczenia po stronie powodowej pozostałych kredytobiorców w sprawie o ustalenie nieważności umowy kredytu, narusza prawo do sądu zainteresowanego kredytobiorcy, uzależniając dopuszczalność i możliwość poszukiwania przez niego ochrony prawnej od stanowiska innej osoby, na które nie ma on wpływu. (…)
W świetle zasady dyspozycyjności, chroniącej wolność decyzji każdego podmiotu prawa cywilnego w zakresie realizacji przysługujących praw, nikogo nie można zmusić do „bycia powodem” w jakiejkolwiek sprawie. Jak to już wskazano, niniejsza sprawa dotyczy powództwa jednego z kredytobiorców skierowanego przeciwko bankowi, w którym dłużniczka domaga się ustalenia nieważności umowy kredytu. Oznaczenie kręgu osób zaangażowanych w spór o ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, należy do powoda, posiadającego interes prawny w tym ustaleniu, wyznaczający potrzebę powoda wystąpienia z tym roszczeniem przeciwko bankowi.
Interes prawny powoda wyznacza zatem zakres przedmiotowy i podmiotowy powództwa, o którym mowa w art. 189 k.p.c. To powód decyduje o tym, czego i wobec kogo żąda, a w konsekwencji o tym, wobec kogo zamierza wywołać skutek wynikający z zapadłego wyroku oraz jaki krąg podmiotów objąć prawomocnością tego wyroku.
Jeśli kilka osób będących stronami stosunku prawnego zdecyduje się dochodzić wspólnie ustalenia nieistnienia danego stosunku prawnego, to współuczestnictwo nie będzie miało charakteru koniecznego, ponieważ w tym wypadku o wytoczeniu powództwa decyduje dążenie każdego z powodów do ochrony własnych interesów i nie można nikogo ochrony tej pozbawiać przez wymaganie, aby w procesie współdziałały z nim w charakterze strony powodowej inne podmioty będące stronami stosunku prawnego.”

Znaczenie praktyczne uchwały

Omawiana uchwała Sądu Najwyższego została wydana na gruncie sprawy, w której kredytobiorcami była powódka i jej były mąż. W praktyce jest to najcześciej spotykana sytuacja, kiedy udział wszystkich kredytobiorców – z różnych przyczyn – może stanowić znaczący problem. 

Inną tego typu sytuacją może być śmierć jednego z kredytobiorców i wstąpienie w jego miejsce spadkobierców, którzy nie są jednocześnie pozostałymi kredytobiorcami. W sytuacjach, gdy po stronie powodowej występuje duża liczba osób już samo ustalenie wspólnego stanowiska stanowi trudność, a dodatkowo prowadzi do udziału w procesie osób, które w istocie nie były zaangażowane w czynności związane z wnioskowaniem o kredyt, podpisaniem umowy, a tym bardziej w spłatę kredytu. 

W świetle uchwały Sądu Najwyższego z 19.10.2023 r. kredytobiorca, który decyduje się na wytoczenie powództwa bez udziału drugiego kredytobiorcy lub kredytobiorców, nie naraża się na oddalenie powództwa z powodu braku pełnej legitymacji procesowej. 

Należy mieć przy tym na uwadze zasadniczy skutek braku legitymacji koniecznej po stronie powodów-kredytobiorców. Słusznie zauważył Sądu Najwyższy, iż w takim przypadku w sprawach o ustalenie nieważności umowy kredytu, nie występuje rozszerzona powaga rzeczy osądzonej, a zatem zapadłe rozstrzygnięcie będzie skuteczne jedynie w stosunku do stron występujących w postępowaniu. Zatem kredytobiorcy, którzy nie wystąpili z roszczeniem o ustalenie nieważności umowy kredytowej nadal są zobowiązani do jej wykonywania, a umowa nie zostaje całkowicie wyeliminowana z obrotu prawnego, jak ma to miejsce w przypadku wystąpienia z powództwem przez wszystkich kredytobiorców. 

Data publikacji: 5 stycznia, 2024
Wiktoria Rajzynger
Autor:

Wiktoria Rajzynger

Adwokat

Blog o kredytach frankowych

Zobacz inne artykuły na blogu

Postanowienie TSUE z 12.01.2024 r. (C‑488/23) - bankom nie przysługuje prawo do waloryzacji kapitału

2024-01-15

TSUE ostatecznie rozstrzygnął kwestię, że w zakres pojęcia „rekompensaty” wchodzi również waloryzacja kapitału, który został oddany do dyspozycji kredytobiorców. Zatem żądanie waloryzacji kapitału wysuwane przez banki w stosunku do kredytobiorców jest nieuprawnione w świetle przepisów dyrektywy 93/13.

czytaj dalej →

Wyrok TSUE z 14.12.2023 r. (C‑28/22) - zarzut zatrzymania nie może pozbawiać konsumenta odsetek

2023-12-15

TSUE potwierdza, że zgłoszenie przez bank w toku procesu zarzutu zatrzymania nie może prowadzić do pozbawienia konsumenta prawa do odsetek za opóźnienie, a początek przedawnienia roszczeń banku nie może być liczony od prawomocności wyroku w sprawie o ustalenie nieważność umowy kredytu.

czytaj dalej →

Postanowienie TSUE z 11.12.2023 r. (C‑756/22) - banki nie mogą żądać innej kwoty niż kapitał i ustawowe odsetki

2023-12-12

W postanowieniu z 11.12.2023 r. w sprawie C‑756/22 TSUE potwierdził, że w związku z uznaniem umowy kredytu za nieważną w całości ze względu na nieuczciwe warunki, bez których nie może ona dalej obowiązywać, bank nie może żądać od konsumenta zwrotu kwot innych niż kapitał wpłacony na poczet wykonania tej umowy oraz ustawowe odsetki za opóźnienie od chwili wezwania do zapłaty.

czytaj dalej →

Wyrok TSUE z 7.12.2023 r. (C‑140/22) - konsument nie musi składać żadnych oświadczeń

2023-12-08

TSUE potwierdza, że konsument nie musi składać żadnych oświadczeń o świadomości skutków nieważności umowy ani potwierdzać woli stwierdzenia nieważności umowy. Ponadto TSUE potwierdza, że roszczenie konsumenta nie może być pomniejszone o odsetki, które bank otrzymałby, gdyby umowa kredytowa była ważna.

czytaj dalej →

Bezpłatna analiza umowy

Prześlij nam skan swojej umowy kredytowej do bezpłatnej analizy i dowiedz się, czy możliwe jest zakwestionowanie Twojej umowy, jakie korzyści może to przynieść oraz jakie są warunki prowadzenia sprawy przez kancelarię.