PREDA.info

Kredyty frankowe / Blog

Zarzut zatrzymania w sprawach frankowych

Jedną z form obrony banków przed niekorzystnymi skutkami stwierdzenia przez sąd nieważności umowy jest złożenie wobec kredytobiorców oświadczeniu o skorzystaniu z prawa zatrzymania i podniesienie w toku procesu tzw. zarzutu zatrzymania. Co to oznacza? Jakie to rodzi konsekwencje?  

Prawo zatrzymania

Prawo zatrzymania ma zabezpieczać interes stron umowy, od której jedna ze stron odstąpiła lub też umowy, która okazała się nieważna. Polega na tym, że jeżeli wskutek odstąpienia od umowy lub stwierdzenia jej nieważności strony mają dokonać zwrotu świadczeń wzajemnych, każdej z nich przysługuje prawo zatrzymania, dopóki druga strona nie zaofiaruje zwrotu otrzymanego świadczenia albo nie zabezpieczy roszczenia o zwrot.

Przykład: strony zawarły umowę sprzedaży samochodu. Osoba, która kupiła samochód, odstąpiła następnie skutecznie od umowy. W takiej sytuacji strony powinny sobie zwrócić to, co wzajemnie sobie świadczyły. Kupujący powinien zwrócić samochód sprzedającemu, a sprzedający powinien zwrócić kupującemu pieniądze. Kupującemu przysługuje w takim wypadku prawo zatrzymania samochodu, dopóki sprzedający nie zaofiaruje lub nie zabezpieczy zwrotu pieniędzy. Podobnie: sprzedającemu przysługuje prawo zatrzymania pieniędzy, dopóki kupujący nie zaofiaruje zwrotu samochodu.

Prawo zatrzymania uregulowane zostało w art. 496 i 497 kodeksu cywilnego.

Prawo zatrzymania w sprawach frankowych

W przypadku ustalenia przez sąd, że umowa kredytowa jest nieważna, strony powinny zwrócić sobie to, co na podstawie tej umowy świadczyły na rzecz drugiej strony. Kredytobiorca powinien zatem zwrócić bankowi udostępniony mu kapitał, a bank powinien zwrócić kredytobiorcy wszystkie zapłacone przez kredytobiorcę kwoty (raty kapitałowo-odsetkowe, prowizje, składki ubezpieczeń, itp.).

W toku procesu o ustalenie nieważności umowy banki składają wobec kredytobiorców oświadczenia o skorzystaniu z prawa zatrzymania. Dochodzi do tego na różnym etapie postępowania sądowego – czasami jeszcze przed sądem I instancji, czasami już po wyroku sądu I instancji, a czasami tuż przed rozprawą apelacyjną.

Oświadczenie banku brzmi mniej więcej w ten sposób:

„(...) składam oświadczenie o skorzystaniu przez bank z prawa zatrzymania świadczenia w postaci kwoty (...) zł dochodzonej przez kredytobiorcę (...), do czasu zaofiarowania przez kredytobiorcę zwrotu świadczenia wzajemnego banku w kwocie (...) zł, udostępnionego przez bank na podstawie umowy”

Zdarza się, że w treści oświadczenia o skorzystaniu z prawa zatrzymania bank wskazuje, że przysługuje mu nie tylko roszczenie o zwrot kapitału udostępnionego kredytobiorcy, ale również roszczenie o wynagrodzenie za korzystanie z kapitału.

Skutki uwzględnienia zarzutu zatrzymania

Zarzut zatrzymania podniesiony przez bank podlega ocenie sądu. Sąd ocenia zarówno to, czy zarzut został podniesiony skutecznie, a jeśli tak - to jakie wywołuje to skutki.

Uwzględnienie zarzutu zatrzymania przez sąd przede wszystkim skutkuje tym, że w sentencji wyroku zawarte zostaje dodatkowe zastrzeżenie, które brzmi np. tak:

„Sąd (...) zasądza od strony pozwanej na rzecz powodów kwotę (...) zł, zastrzegając, że spełnienie świadczenia przez stronę pozwaną jest uzależnione od zaofiarowania przez powodów na rzecz strony pozwanej zwrotu świadczenia wzajemnego w kwocie (...) zł, spełnionego na podstawie umowy kredytu hipotecznego nr (…) z dnia (...) r. lub zabezpieczenia roszczenia o zwrot tej kwoty”

Dodanie w sentencji wyroku zastrzeżenia uzależniającego obowiązek zapłaty banku od zaofiarowania przez kredytobiorców zwrotu kapitału (lub zabezpieczenia roszczenia o jego zwrot) samo w sobie nie stanowi jakiejś dolegliwości, albowiem kredytobiorcy zazwyczaj i tak zamierzają się rozliczyć z bankiem z udostępnionego im kapitału i nie kwestionują tego, że ten zwrot bankowi się należy.

Niestety skutkiem uwzględnienia zarzutu zatrzymania jest często również to, że sądy w takich wypadkach oddalają (w całości lub częściowo) roszczenie o odsetki, przyjmując, że bank, który skorzystał z prawa zatrzymania, nie pozostaje w zwłoce. Oddalenie roszczenia o odsetki ma już istotny wymiar ekonomiczny. W przypadku bowiem, gdy sprawa trwa kilka lat, a odsetki liczone są od kwoty rzędu setek tysięcy złotych – ich kwota nierzadko wynosi kilkadziesiąt tysięcy złotych.

Aktualizacja:

W wyroku z 14.12.2023 r. w sprawie C-28/22 TSUE potwierdził, że zgłoszenie przez bank w toku procesu zarzutu zatrzymania nie może prowadzić do pozbawienia konsumenta prawa do odsetek za opóźnienie od momentu upływu terminu oznaczonego w wezwaniu do zapłaty (zwrotu świadczeń spełnionych przez kredytobiorcę na rzecz banku w wykonaniu nieważnej umowy kredytowej). 

Data publikacji: 8 czerwca, 2023
Ostatnia aktualizacja: 20 grudnia, 2023
Bartosz Pręda
Autor:

Bartosz Pręda

Adwokat

Blog o kredytach frankowych

Zobacz inne artykuły na blogu

Postanowienie TSUE z 12.01.2024 r. (C‑488/23) - bankom nie przysługuje prawo do waloryzacji kapitału

2024-01-15

TSUE ostatecznie rozstrzygnął kwestię, że w zakres pojęcia „rekompensaty” wchodzi również waloryzacja kapitału, który został oddany do dyspozycji kredytobiorców. Zatem żądanie waloryzacji kapitału wysuwane przez banki w stosunku do kredytobiorców jest nieuprawnione w świetle przepisów dyrektywy 93/13.

czytaj dalej →

Uchwała SN z 19.10.2023 r. (III CZP 12/23) - braku współuczestnictwa koniecznego wszystkich kredytobiorców

2024-01-05

W dniu 19.10.2023 r. Sąd Najwyższy podjął uchwałę o braku współuczestnictwa koniecznego wszystkich kredytobiorców w sprawie przeciwko bankowi o ustalenie nieważności umowy kredytu. Jest to szczególnie ważne rozstrzygnięcie dla kredytobiorców, którzy są po rozwodzie i nie mogą liczyć na współpracę byłego małżonka przy dochodzeniu roszczeń.

czytaj dalej →

Wyrok TSUE z 14.12.2023 r. (C‑28/22) - zarzut zatrzymania nie może pozbawiać konsumenta odsetek

2023-12-15

TSUE potwierdza, że zgłoszenie przez bank w toku procesu zarzutu zatrzymania nie może prowadzić do pozbawienia konsumenta prawa do odsetek za opóźnienie, a początek przedawnienia roszczeń banku nie może być liczony od prawomocności wyroku w sprawie o ustalenie nieważność umowy kredytu.

czytaj dalej →

Postanowienie TSUE z 11.12.2023 r. (C‑756/22) - banki nie mogą żądać innej kwoty niż kapitał i ustawowe odsetki

2023-12-12

W postanowieniu z 11.12.2023 r. w sprawie C‑756/22 TSUE potwierdził, że w związku z uznaniem umowy kredytu za nieważną w całości ze względu na nieuczciwe warunki, bez których nie może ona dalej obowiązywać, bank nie może żądać od konsumenta zwrotu kwot innych niż kapitał wpłacony na poczet wykonania tej umowy oraz ustawowe odsetki za opóźnienie od chwili wezwania do zapłaty.

czytaj dalej →

Bezpłatna analiza umowy

Prześlij nam skan swojej umowy kredytowej do bezpłatnej analizy i dowiedz się, czy możliwe jest zakwestionowanie Twojej umowy, jakie korzyści może to przynieść oraz jakie są warunki prowadzenia sprawy przez kancelarię.